Boven gloeiend rood, maar ziet het er groenig uit? Dan ben je waarschijnlijk rood groen kleurenblind. Dit betekent dat je ogen moeite hebben om rood en groen goed van elkaar te onderscheiden. Het is de meest voorkomende vorm van kleurenblindheid en treft in Noord-Europa naar schatting ongeveer 8 procent van de mannen en 0,5 procent van de vrouwen.
Hoe werken de ogen bij kleurenblindheid?
In je ogen zitten speciale cellen die kegeltjes worden genoemd. Deze kegeltjes zijn gevoelig voor drie kleuren: rood, groen en blauw. Samen zorgen ze ervoor dat je het volledige kleurenspectrum kunt zien. Bij rood groen kleurenblindheid werken de kegeltjes voor rood of groen niet goed, of ontbreken ze gedeeltelijk. Daardoor stuurt het oog de verkeerde signalen naar de hersenen, en zien bepaalde kleuren er anders uit dan ze echt zijn.
Welke vormen van rood-groen kleurenblindheid zijn er?
Er zijn twee hoofdvormen. Bij de eerste vorm, protanopie of protanomalie, reageren de kegeltjes voor rood slecht of nauwelijks. Rode tinten zien er dan donkerder of bruineriger uit. Bij de tweede vorm, deuteranopie of deuteranomalie, zijn de groene kegeltjes aangedaan. Groen en rood lijken dan allebei op een soort geelbruin of grijs.
Er is ook een verschil in ernst. Bij een milde vorm, ook wel kleurenzienstoornis genoemd, zie je kleuren nog wel, maar minder scherp onderscheiden. Bij een volledige vorm van rood-groen kleurenblindheid zijn rood en groen bijna niet van elkaar te onderscheiden.
Is het erfelijk?
In de meeste gevallen is rood groen kleurenblind zijn een erfelijke aandoening. Het gen dat hiervoor verantwoordelijk is, zit op het X-chromosoom. Mannen hebben één X-chromosoom, vrouwen hebben er twee. Daardoor hebben vrouwen een soort reserve: als één X-chromosoom het afwijkende gen draagt, compenseert het andere dat vaak. Mannen hebben die reserve niet, en worden daarom veel vaker getroffen.
Vrouwen zijn vaker drager van het gen zonder het zelf te merken. Zij kunnen het wel doorgeven aan hun zonen.
Kan het ook door andere oorzaken komen?
Ja, soms is rood-groen kleurenblindheid niet aangeboren maar ontstaat het later in het leven. Dit heet verworven kleurenblindheid. Mogelijke oorzaken zijn een ontsteking van de oogzenuw, verhoogde druk in de hersenen, alcoholvergiftiging of vertroebeling van de lens. In dat geval is het verstandig om een oogarts te bezoeken, want de klachten kunnen dan wijzen op een onderliggende aandoening.
Hoe merk je dat je rood groen kleurenblind bent?
Veel mensen ontdekken het pas laat, omdat ze niet weten dat ze kleuren anders zien dan anderen. Herkenbare signalen zijn:
- Je hebt moeite om rijp en onrijp fruit van elkaar te onderscheiden.
- Rood en groen verkeerslichten lijken op vergelijkbare tinten.
- Je vergist je in de kleur van kleding, bijvoorbeeld rood voor bruin of groen voor grijs.
- Je kunt kaarten of grafieken met rood-groene kleurcodes slecht lezen.
- Anderen wijzen je erop dat je een kleur verkeerd benoemt.
Een officiële test, zoals de Ishihara-test, kan aantonen of en in welke mate je rood-groen kleurenblind bent. Bij deze test zie je een reeks gekleurde platen met getallen of figuren erin verborgen. Wie kleurenblind is, kan de verborgen vormen moeilijk of niet zien.
Wat kun je doen als je rood groen kleurenblind bent?
Kleurenblindheid is niet te genezen, maar er zijn manieren om er beter mee om te gaan. Speciale brilglazen of contactlenzen met een kleurfilter kunnen helpen om kleuren scherper te onderscheiden. Ze lossen het probleem niet volledig op, maar maken het verschil voor veel mensen duidelijker zichtbaar.
Daarnaast zijn er apps voor smartphones die kleuren voor je kunnen benoemen via de camera. Dat is handig in het dagelijks leven, bijvoorbeeld bij het uitzoeken van kleding of het lezen van gekleurde grafieken.
In sommige beroepen, zoals piloot of brandwacht, gelden strenge eisen voor kleurenzien. Laat je vroeg testen als je een beroep overweegt waarbij goed kleurenzien verplicht is.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik zeker of ik rood groen kleurenblind ben?
Je kunt dit laten testen door een oogarts of optometrist. De meest gebruikte test is de Ishihara-test, waarbij je gekleurde platen met verborgen cijfers of figuren bekijkt. Wie rood groen kleurenblind is, heeft moeite om deze vormen te herkennen. Er zijn ook online varianten, maar een professionele test geeft de meest betrouwbare uitslag.
Kunnen vrouwen ook rood groen kleurenblind zijn?
Ja, vrouwen kunnen ook rood groen kleurenblind zijn, maar het komt veel minder vaak voor dan bij mannen. In Noord-Europa gaat het om ongeveer 0,5 procent van de vrouwen, tegenover ongeveer 8 procent van de mannen. Vrouwen zijn vaker drager van het gen zonder er zelf last van te hebben.
Zien mensen die rood groen kleurenblind zijn alles in zwart-wit?
Nee, mensen die rood groen kleurenblind zijn zien wel degelijk kleuren, alleen minder goed onderscheiden. Rood en groen lijken op vergelijkbare tinten, zoals geelbruin of grijsgroen. Volledig zwart-wit zien is een andere, veel zeldzamere aandoening die achromatopsie wordt genoemd.
Heeft rood-groen kleurenblindheid invloed op de keuze van een beroep?
Voor sommige beroepen gelden wettelijke eisen aan kleurenzien, zoals bij piloten, militairen en bepaalde technische functies. Als je rood groen kleurenblind bent, is het verstandig om dit vroeg te laten testen zodat je weet waar je aan toe bent bij beroepskeuzes waarbij goed kleurenzien verplicht is.