Het duurste schilderij van Willem de Kooning is Interchange (1955), dat in 2015 verkocht werd voor 300 miljoen dollar. Daarmee is het een van de duurste schilderijen ooit verkocht in een privétransactie, en het maakt De Kooning tot de duurste Nederlandse kunstenaar ter wereld. De verkoop vond plaats buiten de veiling om, wat zulke transacties meteen bijzonder maakt: er is geen openbare bieding, geen veilingzaal, alleen een onderhands akkoord tussen verkoper en koper.
Interchange: het schilderij achter het recordbedrag
Interchange is een groot abstract expressionistisch doek, geschilderd in 1955. Het werk toont de energieke, scheurende penseelstreken waarvoor De Kooning beroemd is. Felle kleuren en fragmentarische vormen wisselen elkaar af, en het schilderij ademt de typische spanning die zijn werk in die periode kenmerkt. Het is geen rustig, beschouwend werk, maar een explosief geheel dat de kijker direct raakt.
Het schilderij was jarenlang in het bezit van de David Geffen Foundation. In 2015 kocht de hedgefondsmiljonair Kenneth C. Griffin het voor 300 miljoen dollar. Dat bedrag gold op dat moment als het hoogste ooit betaald voor een kunstwerk bij een privéverkoop. Griffin leende het werk kort daarna uit aan het Art Institute of Chicago, waardoor het publiek toegankelijk werd voor bezoekers.
Willem de Kooning: een Nederlander aan de top van de kunstmarkt
Willem de Kooning werd in 1904 geboren in Rotterdam. Op zijn 22e vertrok hij stiekem naar de Verenigde Staten, aan boord van een vrachtschip. Hij vestigde zich in New York, waar hij uitgroeide tot een van de centrale figuren van het abstract expressionisme, een stroming die de naoorlogse kunstwereld volledig op zijn kop zette.
Zijn bekendste werken zijn de Women-serie uit de vroege jaren vijftig, maar ook zijn meer abstracte doeken uit dezelfde periode, zoals Interchange, worden internationaal zeer hoog gewaardeerd. De Kooning bleef schilderen tot op hoge leeftijd en overleed in 1997 op 92-jarige leeftijd in East Hampton, New York.
Wat hem onderscheidt van veel andere abstracte expressionisten is zijn combinatie van figuratieve elementen en vrije abstractie. Hij liet nooit het menselijk lichaam helemaal los, ook niet in zijn meest wilde, abstracte werken. Dat maakt zijn schilderijen herkenbaar, zelfs als je niet precies kunt benoemen wat je ziet.
Waarom is dit werk zoveel waard?
De prijs van 300 miljoen dollar klinkt astronomisch, maar voor de kunstmarkt heeft zo’n bedrag een eigen logica. Een aantal factoren speelt mee bij de waarde van Interchange:
- Het is een topwerk uit de meest gewaardeerde periode van De Koonings carrière.
- Abstract expressionisme uit de jaren vijftig is schaars en wordt door grote musea en verzamelaars wereldwijd begeerd.
- De herkomst van het schilderij, zijn “provenance”, is gedocumenteerd en betrouwbaar.
- Het formaat en de uitstraling maken het geschikt voor de grootse privécollecties en musea die dit soort werken zoeken.
- Privéverkopen van dit kaliber zijn zeldzaam, wat de prijzen extra opdrijft: er is geen competitie via een veilingproces, maar ook geen prijsplafond.
Veilinghuizen als Christie’s en Sotheby’s verkopen regelmatig werken van De Kooning voor tientallen miljoenen dollars. Maar de absolute recordprijs van 300 miljoen dollar ontstond dus buiten de veiling om, in een directe deal tussen twee partijen.
Andere dure werken van De Kooning
Naast Interchange zijn er meer werken van De Kooning die op of bij veilingen hoge prijzen haalden. Werken uit zijn Women-serie haalden in het verleden bedragen van 30 tot ruim 60 miljoen dollar bij openbare veilingen. Zijn positie in de top van de kunstmarkt is daarmee structureel, niet toevallig. Verzamelaars beschouwen zijn werk als een betrouwbare waardeopslag, al geldt dat voor kunst in het algemeen: prijzen kunnen ook dalen, en de kunstmarkt is gevoelig voor economische schommelingen.
Interchange blijft het absolute hoogtepunt. Een werk van 300 miljoen dollar, gemaakt door een Rotterdammer die als verstekeling de Atlantische Oceaan overstak, zegt iets over zowel de kracht van zijn kunst als de buitengewone dynamiek van de internationale kunstmarkt. Wie het schilderij met eigen ogen wil zien, kan daarvoor bij het Art Institute of Chicago terecht, zolang de bruikleen van Griffin duurt.