
Mindfulness is geen ontspanningstechniek en ook geen manier om je hoofd leeg te maken. Het is het trainen van je aandacht: merken wat er nu gebeurt, in je hoofd en in je lijf, zonder er meteen op te reageren of er een oordeel over te hebben. Dat klinkt eenvoudig, en de eerste oefening kun je vandaag doen. Maar wie verder wil dan een app, loopt tegen vragen aan die de meeste uitleg overslaat. Wat vraagt een echte training van je? Wanneer helpt het aantoonbaar, en wanneer niet? Wordt het vergoed? En wanneer kun je beter eerst iets anders doen? Hieronder staan de antwoorden.
Wat is mindfulness precies?
Het Expertisecentrum voor Mindfulness van het Radboudumc omschrijft het zo: bij mindfulness geef je je aandacht terwijl je je daarvan bewust bent. Het is het tegenovergestelde van handelen op de automatische piloot. Denk aan de trein waarin je al een paar haltes zit te piekeren over een gesprek van gisteren, zonder dat je het doorhebt. Mindfulness is het moment waarop je merkt: ik zit te piekeren. Dat merken is de vaardigheid die je traint.
Het Radboudumc beschrijft mindfulness als een combinatie van moderne psychologische inzichten met oude vormen van meditatie en yoga, die niet gebonden is aan een religieuze context. De gangbare opgave is dat de wortels in boeddhistische meditatie liggen, en dat de Amerikaan Jon Kabat-Zinn in de jaren zeventig het stressreductieprogramma ontwikkelde dat de basis werd voor de huidige trainingen. Dat programma heet Mindfulness-Based Stress Reduction, kortweg MBSR. Daarnaast bestaat Mindfulness-Based Cognitive Therapy, kortweg MBCT, een variant die gericht is op mensen met depressieve klachten.
Hoe oefen je mindfulness?

Er zijn twee soorten oefeningen. Formele oefeningen doe je op een vast moment: je gaat zitten of liggen en richt je aandacht ergens op. Informele oefeningen doe je tussen je gewone bezigheden door. Beide hebben dezelfde kern: je merkt waar je aandacht is, en je brengt hem vriendelijk terug als hij afdwaalt.
Drie oefeningen om mee te beginnen
- De adem als anker. Ga rechtop zitten en richt je aandacht op je ademhaling, bijvoorbeeld op je buik die op en neer gaat. Dwaalt je aandacht af naar een gedachte of een geluid, merk dat dan op en ga terug naar de adem. Dat afdwalen is geen fout, het terugkeren is de oefening.
- Luisteren en voelen. Sluit je ogen en richt je aandacht op de geluiden om je heen, of op het gevoel van je voeten op de grond. Je hoeft niets te benoemen of te beoordelen, alleen waar te nemen.
- Wachtmomenten gebruiken. In de rij bij de kassa, op het perron of in de wachtkamer pak je meestal je telefoon. Doe in plaats daarvan een minuut niets anders dan merken wat je ziet, hoort en voelt.
Begin klein en liever elke dag een paar minuten dan eens per week een half uur. Meer oefeningen, stap voor stap uitgelegd, staan in mindfulness oefeningen voor beginners en in de uitleg over mindfulness meditatie. Last van een malend hoofd? Dan passen de oefeningen voor gedachten beter. Mindfulness kun je ook in beweging oefenen, bijvoorbeeld met mindfulness wandelen of mindfulness yoga, en ’s avonds om rustiger in slaap te vallen.
Een mindfulnesstraining volgen: wat het vraagt, kost en oplevert

Zelf oefenen is een prima begin. Wie het grondig wil leren, volgt een training, meestal MBSR of MBCT. Dat is een grotere stap dan veel mensen denken, en het loont om vooraf te weten waar je aan begint.
Hoe een training eruitziet
Een MBSR- of MBCT-training bestaat uit acht groepsbijeenkomsten van 2,5 tot 3 uur, plus een stiltedag. Tussen de bijeenkomsten door word je gevraagd thuis ongeveer een uur per dag te oefenen. Ook in ziekenhuizen worden zulke trainingen gegeven. De psychiatrische afdeling van het Bravis ziekenhuis beschrijft een training van acht groepsbijeenkomsten, met thuis dagelijks een uur oefenen, voor mensen met klachten die te maken hebben met stress.
Reken dus op acht weken waarin je elke dag een uur vrijmaakt. Kun je dat in deze periode niet opbrengen, dan is het beter de training uit te stellen dan hem half te doen.
Wat een training kost
Mindfulnesstrainers bepalen hun tarief zelf. In de Landelijke Mindfulness Monitor 2019, een enquête onder 630 trainers, was 300 tot 400 euro per deelnemer, inclusief btw, de meest gekozen prijsklasse. Dat cijfer is van 2019; vraag dus altijd naar het actuele tarief.
Wordt mindfulness vergoed?
Uit de basisverzekering alleen in één specifieke situatie. Volgens het standpunt van het College voor zorgverzekeringen uit september 2013, sinds 1 april 2014 Zorginstituut Nederland, valt MBCT alleen onder het basispakket voor volwassenen met een terugkerende depressieve stoornis, met drie of meer eerdere depressieve episodes, die op dat moment in remissie zijn. Een mindfulnesstraining of -cursus voor andere psychische klachten valt daar niet onder. In een geschil uit 2014 adviseerde het Zorginstituut een vergoeding af te wijzen, onder meer omdat de training was gegeven door mindfulnesstrainers en niet door psychologen.
Voor alle andere situaties hangt het af van je aanvullende verzekering. In de Monitor van 2019 zei 58 procent van de trainers dat hun training vanuit een aanvullende verzekering vergoed kan worden. Of dat voor jou geldt, staat in je polisvoorwaarden. Kijk daar ook welke eisen je verzekeraar aan de trainer stelt.
Een trainer vinden
Een beroepsvereniging voor mindfulnesstrainers in Nederland is de Vereniging Mindfulness Based Trainers Nederland (VMBN). Op 25 oktober 2026 had de VMBN haar website tijdelijk offline gehaald. Wie een trainer zoekt, kan volgens de vereniging mailen naar info@vmbn.nl met de plaats of het postcodegebied waar hij een trainer zoekt. Vraag een trainer altijd welke opleiding hij heeft gevolgd en bij welke vereniging hij is aangesloten, en check bij je verzekeraar of die vereniging wordt erkend.
Wat mindfulness doet, en wat niet
Over het effect van mindfulness bestaan veel stellige beweringen. De stevigste onderbouwing in Nederland staat in de richtlijn Depressie, die in de Richtlijnendatabase staat, gepubliceerd op 23 mei 2024. Die richtlijn noemt MBCT als een van de psychologische behandelingen om terugval te voorkomen bij volwassenen die hersteld zijn van een depressie. Zulke korte terugvalpreventie bestaat doorgaans uit acht sessies en kan binnen twee maanden na herstel worden afgerond.
De richtlijn is ook duidelijk over de grenzen:
- MBCT is bedoeld na herstel, niet als behandeling van een depressie die op dat moment speelt.
- MBCT liet in het onderzoek waar de richtlijn naar verwijst geen extra beschermend effect zien bovenop het doorgebruiken van antidepressiva.
- Wie wil afbouwen, kan MBCT overwegen als alternatief voor het doorgebruiken van antidepressiva. Het bewijs dat dat even goed werkt, is volgens de richtlijn van laag niveau. Bouw nooit op eigen houtje af, maar bespreek dit met je arts.
- Psychologische behandelingen om terugval te voorkomen werken in het algemeen het best bij mensen met drie of meer eerdere episodes.
Ziekenhuizen zoals Bravis bieden mindfulness ook aan voor klachten die met stress te maken hebben. Wat je daar oefent, is eerder merken dat je gespannen raakt of gaat piekeren, zodat er ruimte komt om anders te reageren. Een training neemt de oorzaak van stress niet weg en vervangt geen behandeling bij ernstige klachten.
Wanneer is mindfulness minder geschikt?
Van zes Nederlandstalige uitlegpagina’s over mindfulness die op 25 oktober 2026 in de zoekresultaten stonden, komen de risico’s in de tekst zelf niet aan bod. Onderzoek laat zien dat die er wel zijn. In een studie van Brown University, in 2021 gepubliceerd in het vakblad Clinical Psychological Science, volgden 96 deelnemers een mindfulnessprogramma van acht weken. Van hen meldde 58 procent ten minste één ongewenst effect van de meditatie, bij 37 procent had dat invloed op hun dagelijks functioneren en bij 6 procent hield de verslechtering langer dan een maand aan. Volgens de onderzoekers is dat laatste percentage vergelijkbaar met dat van andere psychologische behandelingen. Hoofdonderzoeker Willoughby Britton vergelijkt mindfulness met aspirine: de risico’s doen de voordelen niet teniet, maar wie beide kent, kan veiliger kiezen.
Drie situaties vragen extra voorzichtigheid:
- Een depressie die nu speelt. De richtlijn noemt MBCT als terugvalpreventie na herstel. Zit je er middenin, laat dan je huisarts of behandelaar meekijken welke behandeling nu past.
- Een sterke traumareactie. Volgens werkmateriaal voor cognitief gedragstherapeuten is mindfulness dan lastig. Na een traumabehandeling zoals EMDR kan het juist wel passend zijn.
- Verslaving. Hetzelfde werkmateriaal noemt de koppeling tussen prikkel en reactie bij verslaving zo sterk dat mindfulness alleen die moeilijk doorbreekt.
Herken je jezelf in een van deze situaties, bespreek dan vooraf met je huisarts of behandelaar of een training nu verstandig is, en vertel het ook aan de trainer. Merk je tijdens het oefenen dat je klachten toenemen, stop dan met die oefening en meld het.
Veelgestelde vragen over mindfulness
Is mindfulness hetzelfde als ontspanning?
Nee. Ontspanning kan een gevolg zijn, maar het doel is aandacht: merken wat er is, ook als dat onrust of spanning is.
Moet je mediteren om mindful te zijn?
Meditatie is de formele manier om te oefenen, maar ook informele oefeningen tijdens het eten, wandelen of wachten tellen. Een training combineert beide.
Kun je mindfulness zelf leren?
De basis wel, met korte dagelijkse oefeningen en een goed boek. Bij klachten zoals een eerdere depressie is een training met een gekwalificeerde trainer of behandelaar verstandiger. Een overzicht van goede boeken staat in mindfulness boek: de beste keuzes.
Helpt het om bij te houden wat je merkt?
Dat kan, met een kort verslag na het oefenen. Hoe je dat aanpakt, lees je in mindfulness dagboek: zo gebruik je het effectief.
Lees ook: Mindfulness voor kinderen: zo werkt het en dit levert het op
Laatst gecontroleerd op 25 oktober 2026.
De beelden in dit artikel zijn digitaal gemaakt ter illustratie.
Lees ook
- Mindfulness meditatie: zo doe je het stap voor stap
- Mindfulness oefeningen voor beginners: zo start je vandaag nog
- Mindfulness boek: de beste keuzes voor beginners en gevorderden
- Mindfulness yoga: zo breng je aandacht en beweging samen
- Mindfulness voor kinderen: zo werkt het en dit levert het op
- Mindfulness dagboek: zo gebruik je het effectief