Een kubisme schilderij herken je meteen aan de gefragmenteerde vormen, hoekige vlakken en de manier waarop een onderwerp vanuit meerdere perspectieven tegelijk wordt getoond. De stijl ontstond rond 1907 in Parijs en wordt gezien als een van de meest invloedrijke stromingen uit de moderne kunstgeschiedenis. Of je nu een kubistisch schilderij wilt begrijpen of overwegen om er een te kopen: dit artikel legt precies uit wat het is, hoe je het herkent en waarom het zo bijzonder is.
Wat maakt een kubisme schilderij uniek?
Bij traditionele schilderijen kijk je vanuit één vast standpunt naar een onderwerp. Een kubistisch schilderij doet precies het tegenovergestelde. De kunstenaar breekt het onderwerp op in geometrische stukken en toont die tegelijk vanuit verschillende hoeken. Een gezicht heeft dan tegelijk een vooraanzicht en een zijaanzicht. Een gitaar is tegelijkertijd van voren, van opzij en van boven te zien.
Dit geeft een kubisme schilderij een abstract, bijna puzzelachtig karakter. De vormen zijn hoekig, vlak en overlappen elkaar. Er is weinig schaduwwerking zoals bij realistische schilderijen. Kleuren zijn vaak ingetogen: aardetinten, grijs, bruin en beige domineren, zeker in de vroegste werken. Later wordt het kleurgebruik uitbundiger en decoratiever.
Analytisch en synthetisch kubisme: het verschil
Binnen kubistische schilderijen zijn twee hoofdfasen te onderscheiden. De eerste is het analytisch kubisme, ruwweg van 1908 tot 1912. Schilderijen uit deze periode zijn sterk gefragmenteerd en bijna monochroom. Het onderwerp is soms nauwelijks te herkennen. De kunstenaar analyseert het object door het volledig uiteen te rafelen.
De tweede fase is het synthetisch kubisme, dat opkwam rond 1912. Hier worden de losse vlakken juist samengevoegd tot herkenbaardere composities. Kleuren worden levendiger en kunstenaars beginnen letters, kranten of behangpapier in hun werk te verwerken, een techniek die we collage noemen. Synthetische kubistische schilderijen zijn daardoor toegankelijker en vrolijker van uitstraling dan de analytische variant.
Pablo Picasso en Georges Braque als grondleggers
Het kubisme is onlosmakelijk verbonden met Pablo Picasso en Georges Braque. Picasso’s “Les Demoiselles d’Avignon” uit 1907 wordt gezien als het startpunt van de beweging. Het werk toont vijf vrouwenfiguren op een manier die sterk afwijkt van de klassieke schilderkunst: de lichamen zijn hoekig, de gezichten zijn gelijktijdig van voren en van opzij afgebeeld.
Braque werkte vervolgens intensief samen met Picasso. Ze beïnvloedden elkaar zo sterk dat hun schilderijen uit die periode soms nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn. Naast deze twee zijn Juan Gris en Fernand Léger bekende namen binnen het kubisme. Gris werkte met helderdere kleuren en geometrisch scherpe composities; Léger bracht een meer machinaal en industrieel gevoel in zijn werken.
Onderwerpen in kubistische schilderijen
Kubistische schilderijen gaan zelden over landschappen of historiestukken. Veel terugkerende onderwerpen zijn stillevens met muziekinstrumenten (vooral gitaren en violen), tafels met fruit of flessen, en portretten van mensen. Die keuze is niet toevallig: alledaagse objecten leenden zich goed voor het ontleden in vlakken, omdat ze een duidelijke maar simpele vorm hebben.
Portretten in kubistische stijl zijn fascinerend en soms ongemakkelijk tegelijk. Een gezicht dat van twee kanten tegelijk te zien is, voelt vreemd maar ook eerlijk, want in het echte leven zie je iemand ook nooit vanuit slechts één vast punt.
Een kubisme schilderij in huis: waar op te letten
Kubistische kunst staat sterk in hedendaags interieur. De geometrische vlakken passen goed bij moderne en minimalistische interieurs, maar ook bij industriële of eclectische ruimtes. Let bij het kiezen van een kubistisch schilderij op een paar dingen:
- Kleurpalet: analytische werken zijn sober en passen bij neutrale wanden; synthetische werken zijn kleurrijker en kunnen een ruimte opfleuren.
- Formaat: kubistische composities komen het sterkst tot hun recht op een groter formaat, zodat de geometrische details goed zichtbaar zijn.
- Materiaal: canvas geeft een warm, geschilderd gevoel; acrylglas maakt de kleuren intenser en moderner van uitstraling.
- Originaliteit vs. reproductie: originele kubistische werken van bekende meesters zijn onbetaalbaar voor de meeste mensen. Kwalitatieve prints of werken van hedendaagse kubistische kunstenaars zijn een realistisch alternatief.
Kubisme schilderijen van hedendaagse kunstenaars
Het kubisme is geen afgestorven stijl. Veel hedendaagse kunstenaars werken nog steeds in kubistische of kubistisch geïnspireerde stijlen. Je vindt hun werk via platforms waarop kunstenaars hun werk rechtstreeks aanbieden, zoals online marktplaatsen voor beeldende kunst. Daarbij koop je een schilderij dat uniek is en rechtstreeks van de maker afkomstig is, zonder tussenkomst van een galerie.
Het voordeel van hedendaagse kubistische schilderijen is ook dat je invloed kunt hebben op formaat, kleurpalet of zelfs het onderwerp als je een opdracht plaatst. Dat geeft je iets wat een reproductie van een Picasso nooit kan bieden: een persoonlijk verhaal achter het werk.
Een kubisme schilderij is meer dan wanddecoratie. Het is een manier van kijken: meerdere kanten van de werkelijkheid tegelijk, samengebracht in één beeld. Of je nu kiest voor een klassieke reproductie of een modern origineel, begrijpen hoe de stijl werkt maakt het kijken naar zulke schilderijen een stuk rijker.