Het Mona Lisa schilderij is waarschijnlijk het bekendste kunstwerk dat ooit gemaakt is. Leonardo da Vinci schilderde het naar schatting tussen 1503 en 1506, en het hangt vandaag de dag in het Louvre in Parijs. De vrouw op het portret, haar raadselachtige glimlach en de bijzondere schildertechniek zorgen al eeuwenlang voor fascinatie.
Wie maakte het Mona Lisa schilderij en wanneer?
Leonardo da Vinci begon vermoedelijk rond 1503 met het schilderij, tijdens zijn tijd in Florence. De meeste kunsthistorici gaan ervan uit dat hij er tot rond 1506 aan werkte, al zijn er aanwijzingen dat hij er later nog aan heeft gesleuteld. Da Vinci was op dat moment al een gevestigd kunstenaar en wetenschapper, bekend om zijn nieuwsgierigheid en zijn technische precisie.
Het schilderij heeft twee namen. In het Italiaans heet het La Gioconda, in het Frans La Joconde. Die naam verwijst waarschijnlijk naar Lisa Gherardini, de vrouw van de Florentijnse koopman Francesco del Giocondo. Toch is haar identiteit nooit met absolute zekerheid vastgesteld, wat bijdraagt aan het mysterie rondom het werk.
Hoe ziet het schilderij eruit?
Het Mona Lisa schilderij is kleiner dan veel mensen verwachten: het doek meet ongeveer 77 bij 53 centimeter. Het is geschilderd op populierenhout met olieverfachtige pigmenten. De vrouw zit in een driekwart-positie voor een landschap dat mistig en onwerkelijk aandoet. Da Vinci gebruikte de techniek sfumato, waarbij contouren zacht vervagen in plaats van scherp afgetekend te zijn. Dat geeft het gezicht zijn zachte, bijna ademende uitstraling.
De glimlach van de Mona Lisa is het meest besproken detail. Door de sfumato-techniek is het onduidelijk of ze glimlacht of juist neutraal kijkt. Het antwoord hangt deels af van de hoek waaruit je kijkt en waar je precies op focust. Wetenschappers hebben met moderne scans aangetoond dat er onder de zichtbare verf meerdere eerdere versies van het gezicht liggen.
De geschiedenis na Da Vinci
Na het overlijden van Da Vinci in 1519 belandde het schilderij in handen van de Franse koningen. Het hing lange tijd in Versailles en later in het Louvre, waar het in 1797 officieel onderdeel werd van de museumcollectie. Tijdens de periode van Napoleon Bonaparte hing het zelfs een tijdje in zijn slaapkamer.
In 1911 werd het schilderij gestolen door een Italiaanse glazenmaker die werkte in het Louvre. Hij verborg het onder zijn werkkleding en liep ermee naar buiten. Twee jaar lang wist niemand waar het was. Uiteindelijk werd de dief gepakt toen hij het probeerde te verkopen aan een kunsthandelaar in Florence. De diefstal maakte het werk wereldberoemd bij een breed publiek. Daarvoor kenden vooral kunstliefhebbers het.
Waar hangt het Mona Lisa schilderij nu?
Het Mona Lisa schilderij hangt in de Salle des États in het Louvre in Parijs. Het is beschermd achter kogelvrij glas en hangt op enige afstand van bezoekers. Jaarlijks bezoeken miljoenen mensen het museum, van wie een groot deel speciaal voor dit schilderij komt. In de praktijk staan mensen vaak vijf tot tien rijen dik voor het werk, wat de zichtbaarheid lastig maakt.
Het schilderij verlaat het Louvre vrijwel nooit. De toestand ervan is te kwetsbaar voor transport, en de Franse staat beschouwt het als nationaal erfgoed. Er zijn dan ook geen plannen om het uit te lenen aan andere musea.
Waarom is de Mona Lisa zo beroemd?
De bekendheid van het Mona Lisa schilderij is deels terug te voeren op de hierboven beschreven diefstal in 1911. Daarvoor was het al gewaardeerd door kunstkenners, maar na de terugkeer groeide het uit tot een wereldsymbool. In de twintigste eeuw werd het werk eindeloos gereproduceerd, geparodieerd en gebruikt in reclame. Kunstenaar Marcel Duchamp tekende er in 1919 een snor op als kritiek op de kunstwereld, en sindsdien is de afbeelding niet meer weg te denken uit de populaire cultuur.
Da Vinci’s technische meesterschap speelt ook een grote rol. De combinatie van sfumato, de driedimensionale achtergrond en de psychologische diepte van de blik maken het werk uniek voor zijn tijd. Andere schilders uit dezelfde periode werkten anders, strakker en minder ruimtelijk. Dat maakt de Mona Lisa tot op de dag van vandaag een bijzonder voorbeeld van wat schilderkunst kan zijn.
Veelgestelde vragen over de Mona Lisa
Is de Mona Lisa verzekerd?
Het schilderij heeft geen officiële verzekerde waarde, omdat het als onvervangbaar wordt beschouwd en de Franse staat het niet verkoopt. Schattingen over de waarde lopen sterk uiteen en zijn niet officieel bevestigd.
Heeft de Mona Lisa wenkbrauwen?
Op het schilderij zijn geen wenkbrauwen zichtbaar. Dat werd lang gezien als een mysterie, maar digitale analyse suggereert dat de wenkbrauwen ooit aanwezig waren en in de loop van eeuwen zijn vervaagd of verwijderd bij restauraties.
Mag je foto’s maken van het schilderij?
Ja, fotograferen zonder flits is toegestaan in de Salle des États. Het schilderij zelf valt niet meer onder auteursrecht, maar de reproductierechten van het Louvre kunnen per gebruik verschillen.
Het Mona Lisa schilderij is in de afgelopen vijf eeuwen uitgegroeid van een Florentijns portretopdracht tot het meest herkenbare kunstwerk ter wereld. De combinatie van technische verfijning, historische avonturen en culturele uitvergroting maakt het tot een werk dat je eigenlijk minstens één keer in het echt moet zien, ook al staat je er maar even voor.