De kus is een schilderij van de Oostenrijkse kunstenaar Gustav Klimt, geschilderd in de periode 1907 tot 1908. Het toont een omhelsd stel op een bloemenweide, gehuld in goudkleurige gewaden, dat elkaar kust. Het werk geldt als een van de meest herkenbare schilderijen ter wereld en is het absolute hoogtepunt van Klimts zogeheten Gouden Periode.
Het schilderij hangt in het Österreichische Galerie Belvedere in Wenen, Oostenrijk, en is een van de grootste publiekstrekkers van dat museum. Het werk is vrijwel nooit uitgeleend voor tentoonstellingen in het buitenland, omdat het Belvedere het als te kwetsbaar en te waardevol beschouwt om op transport te sturen.
Hoe ziet schilderij De kus eruit?
Het schilderij meet 180 bij 180 centimeter, een bijna perfect vierkant. Op het doek staan twee figuren die innig met elkaar verstrengeld zijn. De man buigt zich over de vrouw heen en kust haar op de wang. Beiden zijn gehuld in weelderige gewaden die volledig bedekt zijn met goud en decoratieve motieven. Het stel knielt aan de rand van een klif of heuvel, omgeven door kleurrijke bloemen.
Wat het werk zo bijzonder maakt, is het gebruik van bladgoud. Klimt verwerkte echt goudblad in het schilderij, een techniek die hij deels ontleende aan zijn vader, die goudsmid was, en aan zijn studie van Byzantijnse mozaïeken tijdens een reis naar Ravenna in Italië. Het goud geeft het werk een bijna driedimensionaal, glanzend effect dat je op een reproductie nooit volledig ziet.
De decoraties op de gewaden vertellen ook iets over de personages. Het mannelijke gewaad heeft rechthoekige, geometrische patronen in zwart-wit. Het vrouwelijke gewaad is versierd met ronde, bloemachtige motieven in felle kleuren. Dit verschil in patroon benadrukt de tegenstelling tussen mannelijk en vrouwelijk, een thema dat Klimt vaker gebruikte.
Ontstaan en achtergrond
Klimt schilderde De kus in de hoogtijdagen van de Weense Secession, de kunstbeweging die hij mede had opgericht als reactie op de conservatieve academische kunst van zijn tijd. Het werk viel binnen de Jugendstil-stroming, ook wel Art Nouveau genoemd, die de nadruk legde op decoratieve vlakken, organische vormen en sierlijkheid.
Het schilderij werd voor het eerst tentoongesteld in 1908, op de Kunstschau in Wenen. De Oostenrijkse staat kocht het werk nog tijdens die tentoonstelling aan, een zeldzame en snelle erkenning voor een levende kunstenaar. Klimt was op dat moment 45 of 46 jaar oud.
Wie de twee figuren precies zijn, is nooit officieel bevestigd. De meest gangbare theorie is dat het om Klimt zelf gaat en zijn langdurige muze en vertrouwelinge Emilie Flöge, maar dat is nooit hard bewezen. Klimt gaf zelf geen verklaring.
Waarom werd het schilderij wereldberoemd?
Het schilderij bestond al decennia, maar brak echt door bij het grote publiek in de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw. In de flowerpowertijd paste de combinatie van romantiek, goud, bloemen en sensuele intimiteit precies bij de tijdgeest. Het beeld dook op op posters, ansichtkaarten en in studentenkamers over de hele wereld.
Sindsdien is De kus een cultureel icoon geworden dat op vrijwel elk denkbaar product is afgedrukt: mokken, tassen, telefoonhoesjes, kussenslopen en noem maar op. Die alomtegenwoordigheid heeft ook kritiek opgeleverd: sommige kunstcritici vinden dat het werk zo is overgecommercialiseerd dat het zijn kunstzinnige lading heeft verloren. Anderen zien het juist als bewijs van de blijvende kracht van het beeld.
De waarde van het schilderij
Omdat De kus eigendom is van de Oostenrijkse staat en permanent in het Belvedere hangt, is het nooit geveild en is er geen officiële marktwaarde bekend. Schattingen van kunstexperts lopen uiteen, maar een realistisch bedrag wordt naar schatting in de honderden miljoenen euro’s geplaatst, zonder dat daar een hard cijfer aan te hangen valt. Ter vergelijking: andere topwerken uit de vroege twintigste eeuw haalden bij veilingen al bedragen boven de 150 miljoen euro.
Het schilderij is verzekerd voor een astronomisch bedrag, maar het Belvedere heeft die precieze verzekeringswaardering nooit publiek gemaakt.
Het origineel bezoeken
Wil je De kus in het echt zien, dan moet je naar het Oberes Belvedere in Wenen. Het museum is goed bereikbaar met het openbaar vervoer en ligt op loopafstand van het stadscentrum. Het schilderij hangt in een aparte zaal en trekt dagelijks grote groepen bezoekers. Kom bij voorkeur vroeg op de dag om de drukte voor te zijn. Een kaartje voor het Oberes Belvedere kost volwassenen naar schatting rond de 16 tot 20 euro (2025), afhankelijk van eventuele tijdelijke tentoonstellingen.
Een reproductie, hoe groot of gedetailleerd ook, doet het origineel geen recht. Het echte bladgoud en de schaal van 180 bij 180 centimeter maken een indruk die je op een scherm of poster gewoon niet ervaart. Als je ooit in Wenen bent, is een bezoek aan dit schilderij de moeite waard.