Een schilderij van Frida Kahlo is direct herkenbaar: felle kleuren, symbolische details en bijna altijd een persoonlijk, soms pijnlijk onderwerp. De Mexicaanse schilderes (1907-1954) maakte werken die sterk autobiografisch zijn en die tot de belangrijkste voorbeelden van het surrealisme in Mexico worden gerekend. Haar schilderijen gaan over pijn, identiteit, liefde en het vrouw-zijn, en dat maakt ze tot op de dag van vandaag krachtig en relevant.
Kahlo schilderde het grootste deel van haar leven met een gebroken lichaam. Na een ernstig ongeluk op haar achttiende lag ze maandenlang bedlegerig. In die periode begon ze te schilderen, met een speciale ezel boven haar bed. Die context is niet los te zien van haar werk: bijna elk schilderij draagt sporen van haar leven.
De bekendste schilderijen van Frida Kahlo
Haar meest bekende werk is waarschijnlijk Las dos Fridas (De twee Frida’s) uit 1939. Op dit grote doek zitten twee versies van haarzelf naast elkaar: één in Europese kleding, één in traditionele Mexicaanse klederdracht. De harten van beide figuren zijn zichtbaar en met elkaar verbonden via een dunne ader. Het schilderij ontstond tijdens haar scheiding van Diego Rivera en wordt vaak gezien als een beeld van innerlijke verdeeldheid.
Bijna net zo bekend is La columna rota (De gebroken zuil) uit 1944. Hierop schilderde Kahlo zichzelf met een gebarsten Ionische zuil in plaats van een ruggengraat. Haar lichaam is doorboord met spijkers en ze draagt een medisch korset. Het is een directe weergave van de chronische pijn die ze haar hele leven ervoer.
Self-Portrait with Thorn Necklace and Hummingbird (Zelfportret met doornenketting en kolibrie) uit 1940 toont haar met een ketting van doornen die in haar hals snijden. Een zwarte kat en een aap staan achter haar. De kolibrie, in Mexico een symbool van geluk in de liefde, hangt dood aan de ketting. Ook dit werk heeft een duidelijke link naar haar turbulente relatie met Rivera.
Zelfportretten als rode draad
Van de ongeveer 143 schilderijen die Kahlo maakte, zijn er zo’n 55 zelfportretten. Kahlo zelf verklaarde dat ze zichzelf schilderde omdat ze zo goed wist hoe ze er uitzag, en omdat ze zo veel alleen was. Die zelfportretten zijn geen ijdele werken, maar eerder dagboekpagina’s in verf. Ze schilderde haar kenmerkende wenkbrauw, haar snorretje en haar traditionele Tehuana-kleding steeds weer opnieuw, maar met telkens een andere emotionele lading.
In die zelfportretten zitten ook politieke boodschappen. Door haar Mexicaanse volkskleding te dragen en te schilderen, koos ze bewust voor een nationale identiteit boven een westers ideaalbeeld van schoonheid. Dat was in haar tijd een uitgesproken standpunt.
Symboliek in haar werk
In vrijwel elk schilderij van Frida Kahlo komen terugkerende symbolen voor. Dieren spelen een grote rol: apen (die ze zelf hield als huisdieren), herten, kolibries en vlinders verschijnen steeds opnieuw. Planten en bloemen verwijzen naar de Mexicaanse natuur en vruchtbaarheid. Bloed is een ander terugkerend element, dat zowel lijden als leven vertegenwoordigt.
Kahlo gebruikte ook elementen uit de Mexicaanse volkskunst en de religieuze traditie van retablo’s, kleine schilderingen op blik die gelovigen opdroegen na een wonder of genezing. Die volkskunststijl maakt haar werk direct toegankelijk, terwijl de betekenislagen dieper gaan.
Stijl: surrealisme of iets anders?
Kahlo wordt vaak aan het surrealisme gekoppeld, maar ze wees dat label zelf af. Ze zei dat ze niet haar dromen schilderde, maar haar eigen werkelijkheid. De Franse schrijver André Breton noemde haar werk surrealistisch, maar Kahlo vond dat haar schilderijen gewoon haar leven beschreven. Die spanning maakt haar moeilijk in een vakje te plaatsen, wat haar werk tegelijk ook krachtiger maakt.
Haar stijl is figuratief en gedetailleerd, met sterke kleuren die geïnspireerd zijn op de Mexicaanse volkskunst en pre-Columbiaanse kunst. Vergeleken met Europese surrealisten als Dalí of Magritte is haar werk intimer en persoonlijker van aard.
Waarde en veiling van haar schilderijen
Schilderijen van Frida Kahlo behoren tot de duurste werken van Latijns-Amerikaanse kunstenaars ooit. In 2021 werd Diego y yo (Diego en ik) geveild voor ruim 34 miljoen dollar, wat een record was voor een Latijns-Amerikaans kunstwerk op dat moment. Originele werken van Kahlo zijn zelden op de markt en worden bewaard in musea en privécollecties wereldwijd, waaronder het Casa Azul (het Blauwe Huis) in Mexico-Stad, nu het Museo Frida Kahlo.
Wie een schilderij van Frida Kahlo in huis wil, is aangewezen op kunstkopieën of prints. Originelen zijn vrijwel onbetaalbaar en komen zelden beschikbaar. Goede reproducties van haar bekendste werken zijn wel breed verkrijgbaar en populair als wanddecoratie, juist vanwege de herkenbaarheid en de kracht van haar beelden.
Of je nu geïnteresseerd bent in de kunst, de symboliek of de persoon achter het doek, een schilderij van Frida Kahlo vertelt altijd een verhaal. Dat verhaal is persoonlijk, politiek en visueel sterk tegelijk, en dat is precies waarom haar werk ruim zeventig jaar na haar dood nog steeds zo aanslaat.